ထိုင်းနိုင်ငံရှိ သက်ကြီးရွယ်အို လူ့အဖွဲ့အစည်း အခြေအနေနှင့် ပါကင်ဆန်ရောဂါ၏ စိန်ခေါ်မှု
လက်ရှိတွင် ထိုင်းနိုင်ငံသည် သက်ကြီးရွယ်အို လူ့အဖွဲ့အစည်းသို့ အပြည့်အဝ ဝင်ရောက်ပြီး ဖြစ်ပါသည်။ အကြောင်းမှာ အသက် ၆၀ ကျော် လူဦးရေသည် စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၂၀% ရှိပြီး ၂၀၃၉ ခုနှစ်တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ဦးရေသည် စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၂၈% အထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ပါကင်ဆန်ရောဂါ (Parkinson's disease) သည် အာရုံကြောစနစ် ယိုယွင်းသည့် ရောဂါ ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းကို ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ လူ ၅ သန်းကျော် သို့မဟုတ် လူဦးရေ၏ ၀.၃% တွင် တွေ့ရှိရပြီး အသက် ၆၀ ကျော် လူဦးရေ၏ ၁ မှ ၂% တွင် တွေ့ရှိရပါသည်။ ၎င်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ Substantia nigra ဟုခေါ်သော ဦးနှောက်အပိုင်းရှိ ဒိုပါမင်း ဓာတ်ကို ထုတ်လုပ်သည့် ဆဲလ်များ ယိုယွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ အဓိက လက္ခဏာများတွင် လှုပ်ရှားမှု နှေးကွေးခြင်း၊ တုန်ခါခြင်း၊ တောင့်တင်းခြင်းနှင့် ကြွက်သားဆွဲခြင်း၊ လမ်းလျှောက်ပုံနှင့် ဟန်ချက် ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ ပါကင်ဆန် လက္ခဏာစု (Parkinsonism) ဆိုသည်မှာ ပါကင်ဆန်ရောဂါမှလွဲ၍ အခြား ရောဂါများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အထက်ဖော်ပြပါ အဓိက လက္ခဏာများကို ဆိုလိုပြီး လူနာများ၏ ၁၄ မှ ၅၅% တွင် တွေ့ရှိရပါသည်။
ပါကင်ဆန်ရောဂါတွင် လမ်းလျှောက်ပုံ ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်း (Gait disorder) ပြဿနာ မကြာခဏ ရှိတတ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ လှုပ်ရှားသွားလာမှုဆိုင်ရာ ဆားကစ် (Locomotor circuitry) ခဏတာ ချို့ယွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။ ယင်းကြောင့် လူနာ၏ လမ်းလျှောက်နှုန်း လျော့ကျပြီး ခြေလှမ်း အရှည် တိုသွားကာ လှုပ်ရှားမှု ကန့်သတ်ခံရပြီး လဲကျနိုင်ခြေ မြင့်တက်လာပါသည်။
ခြေလှမ်း ရုတ်တရက် ရပ်တန့်ခြင်း (Freezing of Gait)
ခြေလှမ်း ရုတ်တရက် ရပ်တန့်ခြင်းသည် ဤလူနာအုပ်စုတွင် မကြာခဏ တွေ့ရသော လက္ခဏာ ဖြစ်ပါသည်။ လူနာသည် ခြေထောက်ကို ကော်ဖြင့် ကပ်ထားသကဲ့သို့ ခံစားရပြီး ခြေမလှမ်းနိုင်ခြင်း၊ ခြေစတင် မလှမ်းနိုင်ခြင်း၊ လှည့်နေစဉ် တန့်နေခြင်း သို့မဟုတ် ခြေလှမ်း တိုတို မြန်မြန်ဖြင့် လမ်းလျှောက်ခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်ပါသည်။ ဤလက္ခဏာများသည် ယာယီ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ကျဉ်းမြောင်းသော နေရာတွင် လမ်းလျှောက်သည့်အခါ သို့မဟုတ် လမ်းပေါ်တွင် အတားအဆီး ရှိသည့်အခါ မကြာခဏ ဖြစ်တတ်ပါသည်။
လမ်းလျှောက်နိုင်စွမ်း မြှင့်တင်ရန်နှင့် ခြေလှမ်း ရုတ်တရက် ရပ်တန့်ခြင်းကို လျှော့ချရန် အကြံပြုချက်များ
- ခြေလှမ်း ရှည်ရှည် လှမ်း၍ ခြေထောက်ကို မြင့်မြင့် မြှောက်ပြီး လက်မောင်းကို ပိုမို လွှဲ၍ လမ်းလျှောက်ပါ။
- ဦးနှောက်အတွင်း ဒိုပါမင်း ဓာတ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို မြှင့်တင်ပေးသော ဆေးအုပ်စုကို သောက်သုံးပြီး မိနစ် ၃၀ မှ ၆၀ ခန့်တွင် လမ်းလျှောက် လေ့ကျင့်ရန် အကြံပြုပါသည်။
- ကိုယ်ကို ပြန်လှည့်လိုပါက ကုလားထိုင်ကို ပတ်၍ လမ်းလျှောက်ခြင်းကဲ့သို့ U ပုံသဏ္ဌာန် လှည့်၍ လမ်းလျှောက်ရန်နှင့် ခြေထောက်ကို မြေပေါ်တွင် လှည့်မည့်အစား မြေပြင်မှ မြှောက်ရန် အကြံပြုပါသည်။ အကြောင်းမှာ ခြေထောက်ကို လှည့်ခြင်းသည် လဲကျနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။
- လမ်းစမလျှောက်မီ ကိုယ်အလေးချိန် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း (Weight shifting) ဖြင့် ရပ်ခြင်းနှင့် ခြေလှမ်းခြင်းကို လေ့ကျင့်ရန် အကြံပြုပါသည်။ ယင်းကို ခြေထောက်များကို ပခုံးအကျယ်အတိုင်း ခွ၍ ရပ်ပြီး ကိုယ်အလေးချိန်ကို ခြေထောက်တစ်ဖက်ပေါ်သို့ ရွှေ့ကာ အခြားခြေထောက်ဖြင့် ရှေ့သို့ သို့မဟုတ် နောက်သို့ လှမ်းခြင်း၊ သို့မဟုတ် ဘေးသို့ လှမ်းပြီး မူလနေရာသို့ ပြန်လာခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
- လှုပ်ရှားမှုကို ကူညီရန် အချက်ပြ လမ်းညွှန်ခြင်း (Cueing) ကို အသုံးပြုပါ။ ဥပမာ မြင်ကွင်းဆိုင်ရာ အချက်ပြမှုအဖြစ် ကြမ်းပြင်ပေါ်တွင် အရောင်တောက်သော တိပ်များ ကပ်ထားပြီး လူနာကို ထိုတိပ်များ၏ အကွာအဝေးအတိုင်း လှမ်းစေခြင်း ဖြစ်ပြီး အကွာအဝေး စင်တီမီတာ ၄၅ မှ ၆၀ ခန့်ကို အကြံပြုပါသည်။ လေဆာ လမ်းလျှောက်တုတ်ကို အသုံးပြု၍ လူနာကို လေဆာ အလင်းတန်းအတိုင်း လှမ်းစေခြင်း သို့မဟုတ် အသံဆိုင်ရာ အချက်ပြမှုအဖြစ် လူနာကို သီချင်း စည်းချက်၊ စည်းချက် ရေတွက်သံ သို့မဟုတ် စည်းချက်ပေးကိရိယာ (Metronome) ၏ အသံအတိုင်း လမ်းလျှောက်စေခြင်းကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
- ပတ်ဝန်းကျင်ကို စီစဉ်ပြီး အတားအဆီးများကို ဖယ်ရှားကာ လူနာကို ကျယ်ဝန်းသော နေရာတွင် လမ်းလျှောက်စေပါ။
- လူနာတွင် ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများ ရှိပါက သို့မဟုတ် လက္ခဏာများ ဖြစ်နေသည်မှာ အတန်ကြာပြီ ဖြစ်ပါက လူနာ လမ်းလျှောက်ရာတွင် အာရုံစူးစိုက်နိုင်ပြီး ပြင်ပ အနှောင့်အယှက်များကို ကာကွယ်နိုင်ရန် ပတ်ဝန်းကျင်ကို စီစဉ်ပေးရန် အကြံပြုပါသည်။
- ပုံမှန် လေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ပါ။ ယင်းတွင် အေရိုးဗစ် လေ့ကျင့်ခန်း၊ ဟန်ချက်ထိန်းခြင်း လေ့ကျင့်မှုနှင့် ကြွက်သား ခွန်အားနှင့် ခန္ဓာကိုယ် ပျော့ပြောင်းမှုကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။
ရင်းမြစ်
- ပါကင်ဆန်ရောဂါနှင့် လှုပ်ရှားမှု ချို့ယွင်းရောဂါ အုပ်စုဆိုင်ရာ ဆေးပညာ ထူးချွန်ရေး စင်တာ
- ထိုင်း သက်ကြီးရွယ်အိုများ၏ အခြေအနေဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာ၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ်