Bruce Willis နှင့် ရှေ့ပိုင်းနှင့် နားထင်ပိုင်း ဦးနှောက် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ (FTD)၊ လူသိရှင်ကြား သတင်းအချက်အလက်မှ ကျွန်ုပ်တို့ သင်ယူနိုင်သည့် အရာများ

Bruce Willis နှင့် FTD ရောဂါကို ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲဝင်ခြင်း

ရုပ်ရှင် ချစ်သူများ ကောင်းစွာ သိကြသော "မာကျောသူ" ဟူသည့် နာမည်ပြောင်ဖြင့် ကျော်ကြားသည့် Hollywood မင်းသား Bruce Willis သည် ယခုအခါ FTD (Frontotemporal Dementia) သို့မဟုတ် "ရှေ့ပိုင်းနှင့် နားထင်ပိုင်း ဦးနှောက် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ" ကို ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲဝင်နေသည်။ ၎င်းသည် ရှားရှားပါးပါး တွေ့ရပြီး ရောဂါရှာဖွေ သတ်မှတ်ရန် ခက်ခဲသော နောက်ထပ် ရောဂါတစ်ခု ဖြစ်သည်။

အစပိုင်းတွင် Bruce Willis သည် Aphasia (ဘာသာစကား သုံးစွဲနိုင်စွမ်း ဆုံးရှုံးသည့် အခြေအနေ) ရှိသည်ဟု ရောဂါရှာဖွေ သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပြီး ထို့နောက်မှ ဆရာဝန်များက FTD ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤရောဂါကို ကနဦး အဆင့်တွင် ရောဂါရှာဖွေ သတ်မှတ်ရန် ခက်ခဲပြီး မှတ်ဉာဏ်ထက် ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှု သို့မဟုတ် အပြုအမူဆိုင်ရာ ပြဿနာမှ စတင်လေ့ ရှိကြောင်း မြင်သာစေသော ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

FTD (Frontotemporal Dementia) သို့မဟုတ် "ရှေ့ပိုင်းနှင့် နားထင်ပိုင်း ဦးနှောက် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ" ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း

FTD သည် Alzheimer's ရောဂါထက် တွေ့ရနည်းသော မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ အမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အသက် ၄၀ မှ ၆၀ အရွယ်တွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အပြုအမူ၊ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်းကို ထိန်းချုပ်သော ဦးနှောက် ရှေ့ပိုင်း (Frontal Lobes) နှင့် နားလည်မှုနှင့် ဘာသာစကား သုံးစွဲမှုကို ထိန်းချုပ်သော ဦးနှောက် နားထင်ပိုင်း (Temporal Lobes) ရှိ အာရုံကြောဆဲလ်များ ယိုယွင်း ကျုံ့သွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။

FTD နှင့် Alzheimer's ရောဂါ၏ ကွာခြားချက်မှာ လက္ခဏာများ စတင်သည့် အဆင့် ဖြစ်သည်။ Alzheimer's ရောဂါသည် "မှတ်ဉာဏ်" မှ စတင်လေ့ ရှိသော်လည်း FTD သည် အောက်ပါ ရှုထောင့် ၂ ခုအနက် ၁ ခုမှ စတင်လေ့ ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ

1. အပြုအမူ (Behavioral Variant)၊ ဤလက္ခဏာကို အများဆုံး တွေ့ရသည်။ လူနာတွင် အပြုအမူ ပြောင်းလဲမှုများ ရှိနိုင်သည်။ ဥပမာ ဂရုမစိုက်ခြင်း (Apathy)၊ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လူများကို စိတ်မဝင်စားခြင်း သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ရန်လိုသော အပြုအမူ ရှိခြင်း၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မထိန်းနိုင်ခြင်းနှင့် လူထုရှေ့တွင် မသင့်လျော်သော အရာများ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်
2. ဘာသာစကား (Language Variant)၊ သို့မဟုတ် PPA (Primary Progressive Aphasia) ဟု ခေါ်သည်။ လူနာသည် ပြောရန် စကားလုံးများကို စဉ်းစား၍ မရခြင်း၊ စကား တစ်ထစ်ထစ် ပြောခြင်း သို့မဟုတ် ဝေါဟာရ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို နားမလည်ခြင်း ပြဿနာများ စတင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်

ဦးနှောက် ရှေ့ပိုင်းဆိုင်ရာ ရောဂါကို ကုသခြင်းနှင့် ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်း

FTD သည် လက္ခဏာများ တဖြည်းဖြည်း ဆိုးရွားလာသော (Progressive) ရောဂါ ဖြစ်သည်။ ကနဦး အဆင့်တွင် အနည်းငယ်သာ ပြောင်းလဲမှု ရှိနိုင်သော်လည်း လက္ခဏာများသည် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခြင်းနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေးကို ထိခိုက်သည်အထိ ပိုမို ထင်ရှားလာသည်။ နောက်ဆုံး အဆင့်တွင် လူနာသည် ပါကင်ဆန်ရောဂါနှင့် ဆင်တူသော လှုပ်ရှားမှု ပြဿနာများ ရှိလာနိုင်ပြီး ၂၄ နာရီ ပြုစုစောင့်ရှောက်မှု လိုအပ်နိုင်သည်။

ယခုအခါ FTD ကို လုံးဝ ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သော ဆေးဝါး မရှိသေးပါ။ ထို့ကြောင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုသည် လက္ခဏာများကို ပံ့ပိုးကုသခြင်းနှင့် လူနာနှင့် လူနာပြုစုသူတို့၏ ဘဝ အရည်အသွေးကို ထိန်းသိမ်းခြင်းကို အလေးပေးသည်။

နေ့စဉ် နေထိုင်မှုဆိုင်ရာ ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုတွင် ရှင်းလင်းပြီး ပုံမှန်ကျသော နေ့စဉ် လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်ကို ဖန်တီးခြင်းသည် လူနာ၏ ရှုပ်ထွေးမှုကို လျှော့ချပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှုကို ဖန်တီးရန် ကူညီမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ဆက်သွယ်ပြောဆိုပုံကိုလည်း ပြောင်းလဲရမည်။ ဖြည်းဖြည်းနှင့် ရှင်းလင်းစွာ ပြောခြင်း၊ ရိုးရှင်းသော ဝါကျများ သုံးခြင်းနှင့် လူနာအား စကားလုံး စဉ်းစားရန် အချိန်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိမ်တွင်းရှိ ပတ်ဝန်းကျင်သည် ဘေးကင်းရမည် ဖြစ်ပြီး အတားအဆီးများကို လျှော့ချကာ လူနာကို ရှုပ်ထွေးစေနိုင်သော သို့မဟုတ် ရန်လိုစေနိုင်သော လှုံ့ဆော်မှုများကို လျှော့ချရမည်။

အပြုအမူ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသည့် နည်းလမ်းအတွက် အရေးကြီးဆုံးမှာ နားလည်မှု ဖြစ်သည်။ လူနာပြုစုသူသည် မသင့်လျော်သော အပြုအမူမှာ "ရောဂါ၏ လက္ခဏာ" ဖြစ်ပြီး လူနာ၏ စစ်မှန်သော ကိုယ်ပိုင် စရိုက် မဟုတ်ကြောင်း မိမိကိုယ်ကို အမြဲ သတိပေးရမည်။ ထို့ကြောင့် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ရှင်းပြခြင်းသည် ရလဒ် မရလေ့ ရှိပါ။ ပိုမို ကောင်းမွန်သော နည်းလမ်းမှာ အပြစ်တင်မည့်အစား အခြား လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ရန် ဖိတ်ခေါ်သည့် "အာရုံ လွှဲပြောင်းခြင်း" (Redirection) ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။

နောက်ဆုံးအနေဖြင့် အလွန် သတိထားရမည့် အရာမှာ Caregiver Burnout သို့မဟုတ် လူနာပြုစုသူ၏ စိတ်ခွန်အား ကုန်ခန်းသွားသည့် အခြေအနေ ဖြစ်သည်။ FTD ရှိသော လူနာကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းတွင် စိတ်ဖိစီးမှု အလွန် မြင့်မားသဖြင့် လူနာပြုစုသူသည် ဤအခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေ အလွန် များသည်။ ထို့ကြောင့် လူနာပြုစုသူသည် တစ်ယောက်တည်း ထမ်းဆောင်ခြင်း မပြုသင့်ဘဲ မိသားစုဝင်များ၊ မိတ်ဆွေများ သို့မဟုတ် အကြံပေး အဖွဲ့ထံမှ အကူအညီ တောင်းရန် ဝံ့ရမည်။ အရေးကြီးသည်မှာ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် စိတ် နှစ်ခုစလုံးကို ပြန်လည် အားဖြည့်ရန် အနားယူချိန် ရှာရမည် ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ "သင်ချစ်သူကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန် အင်အား ရှိစေရန် သင်ကိုယ်တိုင်ကို ဦးစွာ ကောင်းမွန်စွာ ဂရုစိုက်ရမည်" ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

FTD (Frontotemporal Dementia) သို့မဟုတ် "ရှေ့ပိုင်းနှင့် နားထင်ပိုင်း ဦးနှောက် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ" သည် လူနာ ကိုယ်တိုင်အတွက်ရော ပြောင်းလဲမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပုံကို အလွန် နားလည်ထားရမည့် လူနာပြုစုသူအတွက်ပါ စိန်ခေါ်မှု ဖြစ်စေသော ရောဂါဟု သတ်မှတ်သည်။

PYONG Rehabilitation Center တွင် ဆရာဝန်များနှင့် ကျွမ်းကျင်သူများ အဖွဲ့ဖြင့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ကုသမှု (Neurorehabilitation) ဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် လူနာ၏ လက္ခဏာများကို သက်သာစေရန်နှင့် လူနာပြုစုသူ၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို လျှော့ချရန် ကူညီနိုင်ရန် အကြံဉာဏ် ပေးနိုင်ပြီး ပေါင်းစပ် ပြုစုကုသမှု အစီအစဉ်ကို ရေးဆွဲရာတွင် ကူညီနိုင်သည်။

• ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုကို အကဲဖြတ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ပြန်လည် ကောင်းမွန်စေခြင်း၊ စကားပြော ကုထုံးပညာရှင် (Speech Therapist) နှင့်အတူ Aphasia (ဘာသာစကား သုံးစွဲနိုင်စွမ်း ဆုံးရှုံးခြင်း) အခြေအနေနှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် အစီအစဉ် ရေးဆွဲခြင်း
• လူနာပြုစုသူအား အကြံပြုချက်များ ပေးခြင်း (Caregiver Support)၊ မှန်ကန်သော ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှု နည်းစနစ်များ၊ အပြုအမူ ပြောင်းလဲမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပုံနှင့် ဘေးကင်းသော ပတ်ဝန်းကျင် စီစဉ်ပုံကို သင်ကြားပေးခြင်း (Caregiver Burnout ကို ကာကွယ်ခြင်း)
• အလုံးစုံ ပြုစုစောင့်ရှောက်မှု၊ လက္ခဏာများကို ပံ့ပိုးကုသရန်နှင့် ယိုယွင်းမှုကို နှေးကွေးစေရန် အာရုံကြောဆိုင်ရာ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ကုသမှုကို အလေးပေးခြင်းနှင့် နောက်ဆုံး အဆင့်တွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော လှုပ်ရှားမှု ပြဿနာများ (တောင့်တင်းခြင်းနှင့် တင်းမာခြင်း အခြေအနေ) ကိုလည်း ပြုစုကုသခြင်း

ဆေးခန်း (+66) 88 589 0896