ဒူးအဆစ် ယိုယွင်းရောဂါ

ဒူးအဆစ် ယိုယွင်းရောဂါ (Knee osteoarthritis) သည် အထူးသဖြင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် မကြာခဏ တွေ့ရသော အဆစ်ရောဂါ ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် လက်ရှိတွင် အသက်ငယ်သူ အုပ်စု၌ ဤရောဂါ ဖြစ်ပွားမှု တိုးလာသည့် လမ်းကြောင်းကို တွေ့ရပါသည်။ အထူးသဖြင့် အသက် ၅၅ နှစ်အောက်သူများ၊ ဒူးဒဏ်ရာ ရဖူးသူများ၊ ဒူး ပုံပျက်နေသူများ၊ ကိုယ်အလေးချိန် ပိုနေသူများ သို့မဟုတ် ဇီဝဓာတ်ဖြစ်စဉ် ချို့ယွင်းမှု ရောဂါစု (metabolic syndrome) ရှိသူများတွင် ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းကြောင့် အဆစ်နာကျင်ခြင်း လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး လှုပ်ရှားနိုင်မှု လျော့နည်းကာ ရေရှည် ဘဝ အရည်အသွေးကို ထိခိုက်စေပါသည်။

နောက်ဆုံး လေ့လာမှုအရ ကြွက်သား နည်းပါးခြင်း (sarcopenia) ရှိသူများတွင် ဒူးအဆစ် ယိုယွင်းရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးလာကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။ အထူးသဖြင့် အသက်ငယ်သူများနှင့် အားကစားသမားများတွင် ဖြစ်ပါသည်။ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု မြင့်မားသော်လည်း ကြွက်သား ထုထည် မလုံလောက်ပါက (low muscle mass with high activity) ဒူးအဆစ်သည် ကြွက်သားများ၏ ထောက်ပံ့မှု မရှိဘဲ အကြိမ်ကြိမ် အားသက်ရောက်မှုကို ပိုမို ခံရပါမည်။ ထို့အပြင် ကြွက်သားနှင့် အဆီ မမျှတခြင်း (muscle-fat imbalance) ကိုလည်း တွေ့ရပြီး ဒူးအဆစ် ယိုယွင်းရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်စေပါသည်။

လက်ရှိတွင် နိုင်ငံတကာ ဆေးကုသမှု လမ်းညွှန်ချက်များ အကြံပြုထားသည့်အတိုင်း လေ့ကျင့်ခန်းသည် ရောဂါ၏ အဆင့်တိုင်းတွင် ဒူးအဆစ် ယိုယွင်းရောဂါ ကုသမှု၏ အရေးကြီးသော အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ အတည်ပြုသော ဆေးပညာဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ ရှိပါသည်။

သင့်လျော်သော လေ့ကျင့်ခန်းသည် နာကျင်မှု လက္ခဏာများကို လျော့ချရန်၊ ဒူးအဆစ်ပတ်လည် ကြွက်သားများ၏ ခွန်အားကို တိုးရန်၊ ဟန်ချက်ကို တိုးတက်စေရန်နှင့် ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းရန် အထောက်အကူ ပြုပါသည်။ ကိုယ်အလေးချိန်ကို အနည်းဆုံး ၅% ခန့် လျှော့ချခြင်းသည် ဒူးနာကျင်မှု လက္ခဏာများကို သိသိသာသာ လျော့ချရန် အထောက်အကူ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။ ၎င်းသည် လူနာကို နေ့စဉ် လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နိုင်စေပြီး ဘဝ အရည်အသွေး ပိုမို ကောင်းမွန်စေရန်လည်း အထောက်အကူ ပြုပါသည်။

အကြံပြုထားသော လေ့ကျင့်ခန်း ပုံစံများ

  • အေရိုးဗစ် လေ့ကျင့်ခန်း (Aerobic exercise)၊ ဥပမာ လမ်းကို သွက်သွက် လျှောက်ခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်း၊ ရေကူးခြင်း
  • ကြွက်သား ခွန်အား မြှင့်တင်ရေး လေ့ကျင့်ခန်း (Strengthening exercise)၊ အထူးသဖြင့် ပေါင်ကြွက်သားများ
  • ဟန်ချက်နှင့် ကြွက်သားနှင့် အာရုံကြောစနစ် ညှိနှိုင်း လုပ်ဆောင်မှု လေ့ကျင့်ခန်း (Neuromuscular exercise)
  • တိုက်ချီ (Tai Chi)
  • ရေထဲတွင် လေ့ကျင့်ခန်း (Water-based exercise)၊ ကိုယ်အလေးချိန် များသူများ သို့မဟုတ် ဒူးအဆစ် အလွန် နာကျင်သူများနှင့် သင့်လျော်ပါသည်
  • ပေါင်းစပ် လေ့ကျင့်ခန်း၊ ဆိုလိုသည်မှာ အေရိုးဗစ် လေ့ကျင့်ခန်းကို ကြွက်သား ခွန်အား မြှင့်တင်ခြင်းနှင့် နေ့စဉ်ဘဝတွင် အသုံးပြုရန် လှုပ်ရှားမှု လေ့ကျင့်ခြင်း (Function-focused exercise) တို့နှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်း

လေ့ကျင့်ခန်း၏ ပြင်းအားနှင့် ပုံစံကို လူတစ်ဦးချင်းနှင့် သင့်လျော်အောင် ချိန်ညှိသင့်ပြီး လူနာ စိတ်ဝင်စားကာ စဉ်ဆက်မပြတ် ပြုလုပ်နိုင်သော လှုပ်ရှားမှုမှ စတင်နိုင်ပါသည်။ အစောပိုင်းကာလတွင် နာကျင်မှု လက္ခဏာ အနည်းငယ် တိုးလာနိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် ယာယီ လက္ခဏာ ဖြစ်ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာ အသားကျလာသောအခါ သက်သာလာပါသည်။ လေ့ကျင့်ခန်းကို လူနာ၏ သင့်လျော်မှုနှင့် အသင့်ဖြစ်မှုပေါ် မူတည်၍ ကြီးကြပ်သူနှင့်အတူ သို့မဟုတ် ကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။

နိဂုံးချုပ်

လေ့ကျင့်ခန်းသည် ဒူးအဆစ် ယိုယွင်းရောဂါ ရှိသော လူနာများအတွက် ထိရောက်သော၊ ဘေးကင်းသော၊ လိုအပ်သော အခြေခံ ကုသမှု ဖြစ်ပါသည်။ ယိုယွင်းမှုကို နှေးကွေးစေရန်၊ နာကျင်မှု လက္ခဏာများကို လျော့ချရန်နှင့် ရေရှည်တွင် လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်းကို ထိန်းသိမ်းရန် ဗဟုသုတ ပေးခြင်း (Education)၊ ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းခြင်း (Weight control) နှင့် စဉ်ဆက်မပြတ် ကိုယ်တိုင် ဂရုစိုက်ခြင်း (Self-management program) တို့နှင့်အတူ ပြုလုပ်သင့်ပါသည်။

ကိုးကားချက်၊ OARSI (Osteoarthritis research society international) ၂၀၂၃ ခုနှစ်

ACR (American College of Rheumatology) ၂၀၁၉ ခုနှစ်

EULAR (European Alliance of Associations for Rheumatology) ၂၀၂၃ ခုနှစ်

Osteoarthritis Year in Review 2025 Epidemiology & Therapy Updates (Osteoarthritis & Cartilage၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်)