လူအများစုသည် "မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ" နှင့် "အယ်လ်ဇိုင်းမား" ဟူသော စကားလုံး နှစ်လုံးကို အဓိပ္ပာယ်နှင့် နယ်ပယ် ကွာခြားကြောင်း မသိဘဲ အပြန်အလှန် သုံးလေ့ရှိကြပါသည်။ သက်ကြီးရွယ်အို တစ်ဦးတွင် မေ့လျော့ခြင်း သို့မဟုတ် ရှုပ်ထွေးခြင်း လက္ခဏာများကို မြင်သောအခါ ဤစကားလုံးများကို ချက်ချင်း တွေးမိကြသည်က များပါသည်။ သို့သော် အမှန်တကယ်တွင် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါနှင့် အယ်လ်ဇိုင်းမား ကွာခြားချက်ကို နားလည်ခြင်းသည် ဤလက္ခဏာများကို မှန်ကန်စွာ ပြုစုစောင့်ရှောက်ပြီး ကိုင်တွယ်နိုင်ရန် အထောက်အကူ ဖြစ်စေပါမည်။ ယနေ့တွင် ဤအခြေအနေ နှစ်ခုလုံးကို အသေးစိတ် လေ့လာပြီး မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါနှင့် အယ်လ်ဇိုင်းမား မည်သို့ ကွာခြားသည်ကို လေ့လာပါမည်။
မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါနှင့် အယ်လ်ဇိုင်းမားသည် ရောဂါ တစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ပါ
လူအများအပြားသည် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါနှင့် အယ်လ်ဇိုင်းမားကို ရောဂါ တစ်မျိုးတည်းဟု မှားယွင်း နားလည်လေ့ ရှိကြပါသည်။ သို့သော် အမှန်တကယ်တွင် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါသည် ရောဂါ အများအပြားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော ကျယ်ပြန့်သည့် လက္ခဏာစု ဖြစ်ပြီး အယ်လ်ဇိုင်းမားမှာ မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ လက္ခဏာများကို ဖြစ်စေသော တိကျသည့် ရောဂါ တစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမားသည် "မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ အခြေအနေများထဲမှ တစ်ခု" ဖြစ်ပါသည်
အယ်လ်ဇိုင်းမားနှင့် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ မည်သို့ ကွာခြားသည်ကို ပြောဆိုရာတွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားသည် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါကို ဖြစ်စေသော အဓိက အကြောင်းရင်း ဖြစ်ကြောင်း ဦးစွာ နားလည်ရပါမည်။ သို့သော် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ လက္ခဏာများကို ဖြစ်စေနိုင်သော အခြား အကြောင်းရင်း အမျိုးမျိုးလည်း ရှိပါသည်။
"မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ (Dementia)" ကို သိကျွမ်းခြင်း
မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ အကြောင်းကို နားလည်ခြင်းသည် ပြဿနာ၏ ခြုံငုံပုံကို ပိုမို ရှင်းလင်းစွာ မြင်နိုင်စေပါမည်။ ၎င်းသည် ပိုမို သင့်လျော်ပြီး ထိရောက်သော ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုကို စီစဉ်နိုင်ရန် ဦးတည်စေပါမည်။
မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း
မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ သို့မဟုတ် Dementia သည် အပိုင်း အမျိုးမျိုးရှိ ဦးနှောက်ဆဲလ်များ ယိုယွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော လက္ခဏာစု ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဉာဏ်ရည် စွမ်းရည်သည် နေ့စဉ်ဘဝ လုပ်ဆောင်မှုကို ထိခိုက်သည်အထိ များစွာ လျော့ကျသွားပါသည်။ ၎င်းသည် သဘာဝ အိုမင်းခြင်း ဖြစ်စဉ်၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ဘဲ သင့်လျော်သော ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုနှင့် ကုသမှု ခံယူရမည့် ပုံမှန်မဟုတ်သော အခြေအနေ ဖြစ်ပါသည်။
သတိပြုမိနိုင်သော မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ၏ အဓိက လက္ခဏာများ
မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ လက္ခဏာများသည် များသောအားဖြင့် အဆင့်လိုက် တဖြည်းဖြည်း ပေါ်လာတတ်ပါသည်။ သတိပြုမိနိုင်သော အဓိက လက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်။
- မှတ်ဉာဏ် စတင် ယိုယွင်းလာခြင်း၊ အထူးသဖြင့် ဖြစ်ရပ် အသစ်များကို မှတ်မိခြင်း
- အချိန်နှင့် နေရာကို ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ မိမိ မည်သည့်နေရာတွင် ရှိနေသည်ကို မသိခြင်း
- တွေးခေါ်ခြင်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း စွမ်းရည် လျော့ကျလာခြင်း
- စရိုက်နှင့် စိတ်ခံစားမှု သိသာစွာ ပြောင်းလဲခြင်း
- ဘာသာစကား အသုံးပြုခြင်းနှင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်းတွင် ပြဿနာ ရှိခြင်း
- ယခင်က ကျွမ်းကျင်ခဲ့သော လုပ်ဆောင်မှုများကို လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ဆုံးရှုံးခြင်း
ဤလက္ခဏာများသည် ပိုမို ပြင်းထန်လာပြီး အလုပ်၊ လူမှုဘဝနှင့် မိမိကိုယ်ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းကို သိသာစွာ ထိခိုက်စေပါမည်။
မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ၏ အကြောင်းရင်းများမှာ အဘယ်နည်း
အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါအပြင် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါကို ဖြစ်စေနိုင်သော အခြား အကြောင်းရင်းများလည်း ရှိပါသည်။ ဥပမာ
- ဦးနှောက်သွေးကြောကြောင့် ဖြစ်သော မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ (Vascular Dementia)၊ ဦးနှောက်ကို အာဟာရ ပို့ပေးသော သွေးလည်ပတ်မှု ပြဿနာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
- Lewy body အမျိုးအစား မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ (Lewy Body Dementia)၊ တုန်ခါခြင်းနှင့် လမ်းမလျှောက်နိုင်ခြင်းကဲ့သို့ ပါကင်ဆန်ရောဂါနှင့် ဆင်တူသော လက္ခဏာများ ရှိခြင်း
- ရှေ့ပိုင်းနှင့် နားထင်ပိုင်း ဦးနှောက် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ (Frontotemporal Dementia)၊ စရိုက်နှင့် အပြုအမူကို အဓိက ထိခိုက်ခြင်း
ဤအကြောင်းရင်းများကို ခွဲခြားတတ်ခြင်းသည် သင့်လျော်သော ကုသမှုကို စီစဉ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေပါမည်။
မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ၏ နံပါတ် ၁ အကြောင်းရင်း "အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ (Alzheimer's)" ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာခြင်း
အယ်လ်ဇိုင်းမားသည် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ၏ အဓိက အကြောင်းရင်း ဖြစ်ကြောင်း နားလည်ပြီးနောက် လူနာများကို သင့်လျော်စွာ ပြင်ဆင် ပြုစုစောင့်ရှောက်နိုင်ရန် ဤရောဂါကို ပိုမို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သိရှိသင့်ပါသည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း
အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါသည် ဦးနှောက်အတွင်း ပုံမှန်မဟုတ်သော ပရိုတင်းများ စုပုံခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ရောဂါ ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဘီတာ အမိုင်လွိုက် အမာစိုင်များ (beta-amyloid plaques) နှင့် အာရုံကြော အမျှင် ရှုပ်ထွေးမှုများ (neurofibrillary tangles) ဖြစ်ပါသည်။ ဤပရိုတင်းများ စုပုံခြင်းသည် အာရုံကြောဆဲလ်များကို ပိုမို ယိုယွင်း သေဆုံးစေပါသည်။ မှတ်ဉာဏ်ကို ထိန်းချုပ်သော ဦးနှောက်အပိုင်းမှ စတင်ပြီး အခြား အပိုင်းများသို့ တဖြည်းဖြည်း ပျံ့နှံ့သွားသဖြင့် လူနာ၏ စွမ်းရည် အမျိုးမျိုးသည် တဖြည်းဖြည်း ပိုမို ယိုယွင်းလာပါသည်။
အဆင့်အလိုက် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ၏ သီးခြား လက္ခဏာများ
အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါသည် အဓိက အဆင့် ၃ ဆင့်ဖြင့် လက္ခဏာများ တိုးတက် ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။
အစောပိုင်း အဆင့် (Mild)၊
- ပြောခဲ့သည့် အကြောင်းအရာ သို့မဟုတ် ရက်ချိန်းကို မေ့ခြင်းကဲ့သို့ ဖြစ်ရပ် အသစ်များကို မေ့လျော့ခြင်း
- အချိန်ကို ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ ယနေ့ မည်သည့်နေ့ ဖြစ်သည်ကို မသေချာခြင်း
- စကားလုံး စဉ်းစားရာတွင် ပြဿနာ ရှိခြင်း၊ ပြောလိုသော စကားလုံးကို ရှာမတွေ့ခြင်း
အလယ်အလတ် အဆင့် (Moderate)၊
- ရင်းနှီးသူများ၏ မျက်နှာကို မှတ်မိရန် ခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် အသိမိတ်ဆွေများ၏ အမည်ကို မေ့ခြင်း
- အဝတ်အစား ဝတ်ခြင်းနှင့် ရေချိုးခြင်းကဲ့သို့ နေ့စဉ် လုပ်ငန်းများတွင် အကူအညီ လိုအပ်ခြင်း
- အယောင်ဆောင်ယုံကြည်မှု (delusion) သို့မဟုတ် စိုးရိမ်ပူပန်မှု တိုးလာခြင်း လက္ခဏာများ ရှိနိုင်ခြင်း
နောက်ဆုံး အဆင့် (Severe)၊
- ဆက်သွယ်ပြောဆိုနိုင်စွမ်း ဆုံးရှုံးခြင်း၊ စကား မပြောနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် နားမလည်နိုင်အောင် ပြောခြင်း
- မိမိကိုယ်ကို လုံးဝ ပြုစုစောင့်ရှောက်နိုင်ခြင်း မရှိခြင်း
- လုပ်ဆောင်မှု အားလုံးတွင် အချိန်ပြည့် ပြုစုစောင့်ရှောက်မှု လိုအပ်ခြင်း
အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်သော အုပ်စုမှာ မည်သူများ ဖြစ်သနည်း
အသက်အရွယ်သည် အဓိက ဖြစ်နိုင်ခြေ အချက် ဖြစ်သော်လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသော အခြား အချက်များလည်း ရှိပါသည်။ ဥပမာ မျိုးရိုးဗီဇ၊ နှလုံးနှင့် သွေးကြော ရောဂါ၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ သွေးတိုးရောဂါ၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် လေ့ကျင့်ခန်း မလုပ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။ ဤအချက်များကို နားလည်ခြင်းသည် ရောဂါ ဖြစ်ပေါ်မှုကို ကာကွယ်ရန်နှင့် နှေးကွေးစေရန် အထောက်အကူ ဖြစ်စေပါမည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမားနှင့် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါကို ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်းနှင့် ကုသပုံ ချဉ်းကပ်နည်း
သတိပေး အချက်ပြမှုများကို သိရှိခြင်းနှင့် ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်း ဖြစ်စဉ်ကို နားလည်ခြင်းသည် လူနာနှင့် မိသားစုအား သင့်လျော်သော ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုကို စောစီးစွာ ရရှိစေပါမည်။ ၎င်းသည် ရေရှည် ဘဝ အရည်အသွေးအပေါ် ကောင်းကျိုး သက်ရောက်စေပါမည်။
မည်သို့သော သတိပေး အချက်ပြမှုများ ရှိလျှင် ဆရာဝန်ထံ ပြသသင့်သနည်း
အောက်ပါ လက္ခဏာများကို သတိပြုမိပါက ဆရာဝန်ထံ ပြသသင့်ပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်စေသော မေ့လျော့ခြင်း၊ အချိန်နှင့် နေရာကို ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ ယခင်က ကျွမ်းကျင်ခဲ့သော လုပ်ဆောင်မှုများကို ပြုလုပ်ရ ခက်ခဲခြင်း၊ စရိုက် သိသာစွာ ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်း ဆုံးရှုံးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ပါက အသေးစိတ်နှင့် တိကျသော အကဲဖြတ်စစ်ဆေးမှုအတွက် အထူးကုဆရာဝန် နှင့် တိုင်ပင်သင့်ပါသည်။
လက်ရှိ အယ်လ်ဇိုင်းမား ကုသပုံ ချဉ်းကပ်နည်း
အယ်လ်ဇိုင်းမားကို လုံးဝ ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သော ဆေး မရှိသေးသော်လည်း လက္ခဏာများကို နှေးကွေးစေရန်နှင့် ဘဝ အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ရန် အထောက်အကူ ဖြစ်စေသော ကုသပုံ ချဉ်းကပ်နည်းများ ရှိပါသည်။ ၎င်းတို့တွင် မှတ်ဉာဏ်နှင့် တွေးခေါ်မှု ယိုယွင်းခြင်းကို နှေးကွေးစေရန် ဆေးဝါး အသုံးပြုခြင်း ပါဝင်ပါသည်။ ထို့အပြင် ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများ၊ ပေါ့ပါးသော လေ့ကျင့်ခန်းနှင့် မှတ်ဉာဏ် စွမ်းရည် လေ့ကျင့်ခြင်းကဲ့သို့ ဦးနှောက်ကို လှုံ့ဆော်ပေးသော ကုထုံးနှင့် လုပ်ဆောင်မှုများ နှင့် ကိုယ်ရောစိတ်ပါ လွှမ်းခြုံသော သက်သာစေရေး ပြုစုစောင့်ရှောက်မှု (palliative care) တို့ ပါဝင်ပါသည်။ PYONG Rehabilitation Center ကဲ့သို့ အထူးပြု ဆေးခန်းတွင် ဘာသာရပ်ပေါင်းစုံ ကျွမ်းကျင်သူအဖွဲ့ ရှိပါသည်။ ၎င်းတွင် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ဆေးပညာ အထူးကုဆရာဝန်များ၊ ကာယကုထုံးပညာရှင်များ (PT: Physical Therapist)၊ အလုပ်အကိုင်ဆိုင်ရာ ကုထုံးပညာရှင်များ (OT: Occupational Therapist) နှင့် စကားပြော ကုထုံးပညာရှင်များ (SLP: Speech Language Pathologist) ပါဝင်ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် အာရုံကြော စနစ် ပြဿနာ ရှိသူများအတွက် သီးသန့် ကုထုံးနှင့် ပြန်လည်ကောင်းမွန်ရေး ကုသမှုအစီအစဉ်ကို အတူတကွ ရေးဆွဲပါသည်။ ထို့ကြောင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုသည် ကိုယ်ခန္ဓာ စွမ်းရည် ပြန်လည်ကောင်းမွန်ရေးနှင့် ဦးနှောက် လုပ်ဆောင်ချက်ကို လှုံ့ဆော်ခြင်း နှစ်ခုလုံးကို လွှမ်းခြုံပါသည်။
မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ (FAQ)
မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါနှင့် အယ်လ်ဇိုင်းမား ကွာခြားချက်ကို ပိုမို နားလည်ရန် လူအများ သိလိုကြသော မေးခွန်းများကို ကြည့်ကြပါစို့။
အယ်လ်ဇိုင်းမား ရှိသူတိုင်းတွင် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ ရှိပါသလား
ရှိပါသည်။ အကြောင်းမှာ အယ်လ်ဇိုင်းမားသည် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ လက္ခဏာများကို ဖြစ်စေသော အဓိက အကြောင်းရင်း ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အယ်လ်ဇိုင်းမား လူနာတွင် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ လက္ခဏာများ သေချာပေါက် ရှိပါမည်။
မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါကို လုံးဝ ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်ပါသလား
မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ အများစုကို လုံးဝ ပျောက်ကင်းအောင် ကုသ၍ မရနိုင်ပါ။ သို့သော် သင့်လျော်သော ကုသမှုနှင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုဖြင့် လက္ခဏာများကို နှေးကွေးစေပြီး ဘဝ အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်နိုင်ပါသည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါသည် မျိုးရိုးလိုက်ပါသလား
မျိုးရိုးဗီဇသည် ဖြစ်နိုင်ခြေ အချက်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း သေချာပေါက် ဖြစ်မည်ဟု မဆိုလိုပါ။ မိသားစုတွင် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရာဇဝင် ရှိခြင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေကို အနည်းငယ် မြင့်တက်စေသော်လည်း အခြား အချက်များသည်လည်း အရေးပါမှု မလျော့ပါ။
ဆောင်းပါး အနှစ်ချုပ်
မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါနှင့် အယ်လ်ဇိုင်းမား၏ အဓိက ကွာခြားချက်မှာ မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါသည် ရောဂါ အများအပြားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော လက္ခဏာစု ဖြစ်ပြီး အယ်လ်ဇိုင်းမားမှာ မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းရောဂါ၏ အဓိက အကြောင်းရင်း ဖြစ်သော တိကျသည့် ရောဂါ ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤကွာခြားချက်ကို နားလည်ခြင်းသည် ပြဿနာကို မှန်ကန်ထိရောက်စွာ ပြုစုစောင့်ရှောက်ပြီး ကိုင်တွယ်နိုင်ရန် အထောက်အကူ ဖြစ်စေပါမည်။
ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာများကို သတိပြုမိပါက ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်နှင့် သင့်လျော်သော အယ်လ်ဇိုင်းမား ကုသမှုကို စီစဉ်ရန် ဆရာဝန်နှင့် အမြန်ဆုံး တိုင်ပင်သင့်ပါသည်။ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကုသမှုနှင့် ကုထုံးနှင့် ပြန်လည်ကောင်းမွန်ရေး နှစ်ခုလုံးကို လွှမ်းခြုံသော ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုသည် လူနာနှင့် မိသားစုအား ပိုမို ကောင်းမွန်သော ဘဝ အရည်အသွေး ရရှိစေရန် အထောက်အကူ ဖြစ်စေပါမည်။
သက်ကြီးရွယ်အိုများ သို့မဟုတ် အာရုံကြော စနစ် ပြဿနာ ရှိသူများကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ် လိုချင်သူများသည် PYONG Rehabilitation ရှိ ဆရာဝန်များနှင့် အလုပ်အကိုင်ဆိုင်ရာ ကုထုံးပညာရှင်များ အဖွဲ့ထံ အခမဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် လာရောက်နိုင်ပါသည်။
📞 မေးမြန်းရန် သို့မဟုတ် ရက်ချိန်းယူရန် ဖုန်း၊ (+66) 88 589 0896