ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်ခြင်း (Anterior Cruciate Ligament Injuries) သည် နေ့စဉ် လူနေမှုဘဝကို ထိခိုက်စေသော ကျန်းမာရေး ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် လှုပ်ရှားသွားလာရန် ခက်ခဲစေပြီး ရေရှည်တွင် အချိန်မတိုင်မီ ဒူးအဆစ် ယိုယွင်းခြင်းကဲ့သို့သော အခြား ကျန်းမာရေး ပြဿနာများသို့ ဦးတည်နိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ဒဏ်ရာ ရရှိပါက အခြေအနေ ပျံ့နှံ့ခြင်း သို့မဟုတ် ပိုမို ပြင်းထန်လာခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အချိန်မီ စောင့်ရှောက်ကုသမှု ခံယူရပါမည်။ ခွဲစိတ်ကုသခြင်းသည် မကြာခဏ အကြံပြုလေ့ရှိသော ကုသနည်း ဖြစ်သော်လည်း အချို့သော အခြေအနေများတွင် ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်ခြင်းကို ခွဲစိတ်ခြင်း မပြုဘဲ ကုသနိုင်ပါသည်။ ယင်းသည် ဒူးပတ်လည်ရှိ ကြွက်သားနှင့် အရွတ်များ တင်းကျပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဒူးနာကျင်မှုကို ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ဆေးပညာဆိုင်ရာ အခြားနည်းလမ်းများဖြင့် သက်သာစေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤဆောင်းပါးသည် ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြဿနာ၊ ဒဏ်ရာ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းများနှင့် ခွဲစိတ်ခြင်း အမြဲတမ်း မလိုအပ်သော ကုသမှု ရွေးချယ်စရာများကို မိတ်ဆက်ပေးမည် ဖြစ်ပါသည်။
ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း
ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး (Anterior Cruciate Ligament, ACL) သည် ဒူး၏ အဓိက အရွတ်ကြိုးများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ဒူးအဆစ်၏ အလယ်ပိုင်း အတွင်းထဲတွင် နက်ရှိုင်းစွာ တည်ရှိပြီး လှုပ်ရှားစဉ် ဒူးအဆစ်၏ တည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် အရေးကြီးသော တာဝန်ရှိပါသည်။ အထူးသဖြင့် ဒူးအဆစ် ပုံမှန်ထက် ပိုမို လှည့်သွားခြင်းကို ကာကွယ်ပေးပါသည်။ ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်သည့်အခါ လူနာသည် အဆစ်အတွင်း တဖျောက်ခနဲ မြည်သံ (Audible Pop) ကို ကြားရလေ့ရှိပြီး ထို့နောက် ဒူးရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ဒူးအတွင်း သွေးထွက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။
ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများ
ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ဒဏ်ရာသည် အကြောင်းရင်း များစွာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။ အများစုမှာ ပုံမှန်မဟုတ်သော လှုပ်ရှားမှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ထိခိုက်မှုနှင့် ဆက်စပ်လေ့ရှိပါသည်။ အဓိက အကြောင်းရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်။
အားကစား ကစားခြင်း
အားကစား ကစားခြင်းသည် ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ဒဏ်ရာ၏ အဓိက အကြောင်းရင်း ဖြစ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ရုတ်တရက် ဦးတည်ရာ ပြောင်းခြင်း၊ ခုန်ခြင်း သို့မဟုတ် တိုက်မိခြင်း ပါဝင်သော အားကစား အမျိုးအစားများတွင် ဖြစ်လေ့ရှိပါသည်။
- ဘောလုံး၊ ဦးတည်ရာကို လျင်မြန်စွာ ပြောင်းခြင်း၊ ရုတ်တရက် ရပ်တန့်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြား ကစားသမားနှင့် တိုက်မိခြင်း
- ဘတ်စကတ်ဘော၊ ခုန်ပြီးနောက် မြေပြင်ပေါ်သို့ မှားယွင်းစွာ ပြန်ဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် ဦးတည်ရာ ပြောင်းခြင်း
- နှင်းလျှောစီးခြင်း၊ ကုန်းစောင်းမှ မှားယွင်းသော ကိုယ်ဟန်ဖြင့် လျှောဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် လျှောစီးနေစဉ် လဲကျခြင်း
- တင်းနစ်နှင့် ကြက်တောင်၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို လျင်မြန်စွာ လှည့်ခြင်းနှင့် ကွေ့ခြင်း သဘောရှိသော လှုပ်ရှားမှု
- ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု အားကစား (Gymnastics)၊ ခုန်ပြီးနောက် မြေပြင်ပေါ်သို့ မှားယွင်းစွာ ဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် မှားယွင်းသော ကိုယ်ဟန်
မတော်တဆ ထိခိုက်မှုများ
နေ့စဉ် ဘဝတွင် ဖြစ်ပွားသော မတော်တဆ ထိခိုက်မှုများသည် ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ဒဏ်ရာကို ဖြစ်စေနိုင်သော နောက်ထပ် အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ဒူးနေရာကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေပြီး ဒူးဒဏ်ရာ ရစေနိုင်သော မတော်တဆမှုများ ဖြစ်ပါသည်။ ရုတ်တရက် ချော်လဲခြင်းကြောင့်လည်း ဒူးသည် မှားယွင်းသော အနေအထားဖြင့် လှည့်သွားပြီး ဒဏ်ရာ ရနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် ဒူးကို မာကျောသော အရာဝတ္ထုနှင့် ပြင်းထန်စွာ ဆောင့်မိခြင်း သို့မဟုတ် တိုက်မိခြင်းသည်လည်း ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ဒဏ်ရာကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
လှေကားမှ ပြုတ်ကျခြင်း
လှေကားမှ ပြုတ်ကျခြင်းသည် ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ဒဏ်ရာတွင် မကြာခဏ တွေ့ရသော နောက်ထပ် အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကိုယ်အလေးချိန်ကို မှားယွင်းသော နေရာတွင် ထမ်းမိစေသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ လှေကား ဆင်းနေစဉ် ခြေလှမ်း လွဲချော်သွားပါက ဒူးသည် ပုံမှန်မဟုတ်သော ထောင့်ဖြင့် ကိုယ်အလေးချိန်ကို ထမ်းရနိုင်ပြီး ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုးအပေါ် အလွန်အကျွံ လှည့်အား သက်ရောက်စေပါသည်။ ထို့အပြင် မြင့်သော လှေကားမှ ပြုတ်ကျခြင်းကြောင့် ဒူးကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ပြီး ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်နိုင်ပါသည်။ လှေကားမှ ပြုတ်ကျစဉ် ခန္ဓာကိုယ် လှည့်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကွေ့သွားခြင်းကြောင့်လည်း ဒူးအဆစ်အပေါ် ပုံမှန်မဟုတ်သော လှည့်အား ဖြစ်ပေါ်ပြီး ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ဒဏ်ရာ ရနိုင်ပါသည်။
ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်ခြင်း၏ လက္ခဏာများ
ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်သည့်အခါ လူနာတွင် အောက်ပါ လက္ခဏာများ ရှိလေ့ရှိပါသည်။
- ဒူးအတွင်း တဖျောက်ခနဲ မြည်သံ (Audible Pop)၊ ဒဏ်ရာ ရသည့် အခိုက်တွင် လူနာသည် ကျယ်လောင်သော အသံကို ကြားရနိုင်သည် သို့မဟုတ် ဒူးအတွင်း တစ်ခုခု ကျိုးသွားသကဲ့သို့ ခံစားရနိုင်သည်
- ဒူး ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခြင်း၊ နာကျင်မှုသည် ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး ကိုယ်အလေးချိန်ကို မထမ်းနိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်သည်
- ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ဒူးအဆစ်အတွင်း သွေးထွက်ခြင်းကြောင့် ဒူးသည် လျင်မြန်စွာ ရောင်ရမ်းလာမည်
- လှုပ်ရှားနိုင်မှု ကန့်သတ်ခြင်း၊ လူနာသည် ဒူးကို အပြည့်အဝ ကွေးခြင်း သို့မဟုတ် ဆန့်ခြင်း မပြုနိုင်ပါ
- မတည်ငြိမ်သကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း၊ ရပ်ရန် သို့မဟုတ် လမ်းလျှောက်ရန် ကြိုးစားသည့်အခါ ဒူးသည် ချောင်နေသကဲ့သို့ သို့မဟုတ် မတည်ငြိမ်သကဲ့သို့ ခံစားရနိုင်သည်
- ထော့နင်း၍ လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ နာကျင်မှုနှင့် ဒူး မတည်ငြိမ်မှုကြောင့် လူနာသည် ထော့နင်း၍ လမ်းလျှောက်ရမည်
- အားကစား သို့မဟုတ် ဒူးကို အသုံးပြုရသော လုပ်ဆောင်မှုများ မလုပ်နိုင်ခြင်း၊ ပြေးခြင်း၊ ခုန်ခြင်း သို့မဟုတ် ဦးတည်ရာ လျင်မြန်စွာ ပြောင်းခြင်းတို့ကို မလုပ်နိုင် သို့မဟုတ် အလွန် ခက်ခဲမည်
ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်ပါက ခွဲစိတ်ရန် လိုအပ်ပါသလား
ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်ခြင်းကို ကုသမှု ခံယူရပါမည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုးသည် မိမိဘာသာ ပြန်လည် ပြုပြင်နိုင်ခြင်း မရှိသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ မကုသဘဲ ထားပါက နာတာရှည် ဒူးနာကျင်မှုသို့ ဦးတည်နိုင်ပြီး နေ့စဉ် လှုပ်ရှားမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ခွဲစိတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အသက်၊ ပြုလုပ်သော လုပ်ဆောင်မှုများနှင့် ဒဏ်ရာ၏ ပြင်းထန်မှုကဲ့သို့သော အချက် များစွာအပေါ် မူတည်ပါသည်။ ခန္ဓာကိုယ်၏ စွမ်းရည်ကို ပြန်လည်ထူထောင်၍ ပုံမှန်အတိုင်း ပြန်လည် လှုပ်ရှားနိုင်စေလိုသူများ၊ အထူးသဖြင့် အားကစားသမားများ သို့မဟုတ် ဒူးကို များစွာ အသုံးပြုရသော လုပ်ဆောင်မှုများ ရှိသူများအတွက် ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုးကို ပြုပြင်ရန် အဆစ်တွင်း မှန်ပြောင်းဖြင့် ခွဲစိတ်ခြင်း (Arthroscopic surgery) သည် ရွေးချယ်စရာ တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ရေရှည်တွင် ဒူးအဆစ်ကို ထိခိုက်နိုင်သော ပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်ခြင်းကို ခွဲစိတ်ခြင်း မပြုဘဲ ကုသနိုင်ပါသည်။ ထိုသို့ဆိုလျှင် အခြားနည်းလမ်းများဖြင့် ကုသရမည်ဖြစ်ပြီး နာတာရှည် ဖြစ်သည်အထိ လျစ်လျူ မထားရပါ။
PYONG Rehabilitation Center တွင် ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်ခြင်းကို ခွဲစိတ်ခြင်း မပြုဘဲ ကုသသည့် ချဉ်းကပ်ပုံ
PYONG Rehabilitation တွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ခွဲစိတ်ခြင်း တစ်ခုတည်းကိုသာ မဟုတ်ဘဲ အချက် များစွာကို ထည့်သွင်း စဉ်းစားသော ပေါင်းစပ် ကုသမှု ချဉ်းကပ်ပုံကို အသုံးပြုပါသည်။ ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး တစ်ခုတည်းသာ ပြတ်ပြီး နေထိုင်မှုပုံစံကို ပြင်ဆင်နိုင်သော သက်ကြီး လူနာများတွင် ခွဲစိတ်ခြင်း မပြုဘဲ ကုသနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ဆေးသောက်ခြင်းနှင့် ကာယကုထုံး (Physical therapy) ပြုလုပ်ခြင်း တို့ကို တွဲဖက်၍ လက္ခဏာများကို သက်သာစေရန် အကြံပြုပါသည်။ လူငယ် လူနာ သို့မဟုတ် ဒူး၏ တည်ငြိမ်မှု မြင့်မားစွာ လိုအပ်သော အားကစားသမား ဖြစ်ပါက ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ထိုသို့ ခွဲစိတ်ရာတွင် ကုသမှုမှ အကောင်းဆုံး ရလဒ် ရရှိစေရန် ရှော့ခ်ဝေ့ဖ် ကုထုံး (Shockwave Therapy) ကဲ့သို့သော အခြား ကာယကုထုံး ပုံစံများကိုလည်း တွဲဖက်နိုင်ပါသည်။
ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်ခြင်း မဖြစ်ပေါ်စေရန် ကာကွယ်သည့် နည်းလမ်း
ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ဒဏ်ရာကို ကာကွယ်ခြင်းသည် အရေးကြီးပါသည်။ အထူးသဖြင့် အားကစားသမားများ သို့မဟုတ် ဒူးကို များစွာ အသုံးပြုရသော အလုပ် လုပ်ကိုင်သူများကဲ့သို့ အန္တရာယ် မြင့်မားသူများအတွက် ဖြစ်ပါသည်။ ထိရောက်သော ကာကွယ်နည်းတွင် ခြေထောက် ကြွက်သားများ၊ အထူးသဖြင့် ပေါင်နောက် ကြွက်သား (Hamstring) များ၏ ခွန်အားကို မြှင့်တင်ခြင်းနှင့် ဟန်ချက်ထိန်းခြင်းနှင့် လှုပ်ရှားမှု ထိန်းချုပ်ခြင်းကို လေ့ကျင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ ထို့ပြင် လေ့ကျင့်ခန်း မပြုလုပ်မီ ကိုယ်ကို သင့်လျော်စွာ ပူနွေးစေခြင်းနှင့် မှန်ကန်သော ကာကွယ်ရေး ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ ထို့အပြင် မှန်ကန်သော အားကစား နည်းစနစ်ကို လေ့ကျင့်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်ကို သင့်လျော်စွာ ထိန်းထားခြင်းနှင့် ဒူးကို အလွန်အကျွံ ပင်ပန်းစွာ အသုံးပြုခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့သည်လည်း ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ဒဏ်ရာ ရနိုင်ခြေကို လျှော့ချရာတွင် အရေးကြီးသော အချက်များ ဖြစ်ပါသည်။
မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ (FAQ)
ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ မေးခွန်းများ ရှိသူများအတွက် မကြာခဏ တွေ့ရသော မေးခွန်းများကို စုစည်း၍ ဖြေကြားထားပါသည်။
ကုသပြီးနောက် ရက်မည်မျှ ကြာလျှင် လေ့ကျင့်ခန်း ပြန်လုပ်နိုင်ပါသနည်း
ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုး ပြတ်ခြင်းကို ကုသရာတွင် အချိန်ယူရပါသည်။ ကုသချိန်သည် လူနာ၏ အသက်၊ ပြင်းထန်မှုနှင့် မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်မှုကဲ့သို့သော အချက် များစွာအပေါ် မူတည်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကုသပြီးနောက် လေ့ကျင့်ခန်း ပြန်လုပ်နိုင်သည့် အချိန်သည် လူနာတစ်ဦးချင်းစီတွင် ကွာခြားပါသည်။ သို့သော် ယေဘုယျအားဖြင့် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ၁ နှစ်ခန့်တွင် အားကစား ပြန်လည် ကစားနိုင်ပါသည်။
ကုသပြီးနောက် အပြည့်အဝ ပြန်လည် ကောင်းမွန်ပါသလား
ရောင်ရမ်းနေသော ဒူးရှေ့ အရွတ်ကြိုးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည် ကောင်းမွန်သည်အထိ ကုသရန် ၁ နှစ်ခန့် ကြာပါသည်။ သို့သော် ကြာချိန်သည် အသက်နှင့် မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်မှုအပေါ် မူတည်၍ ကွာခြားနိုင်ပါသည်။